سه شنبه , مرداد ۳۱ ۱۳۹۶
خانه / مقالات / پایان نامه چیست؟

پایان نامه چیست؟

انجام پایان نامه مهندسی
پيش از هر چيز بايد دانست منظور از «پايان‌نامـه » «رساله» چيست؟ آرتوركول (Arthur Cole) مي‌گويد:

«پايان‌نامـه گزارشي است كامل، از فرآيند يافتن جواب يك پرسش يافتن راه حل يك مساله كه محققي آن را به عهده گرفته و به پايان رسانيده است، مشروط بر اين است كه همه‌ مراحل تحقيق را از زماني كه به شكل پرسش مسئله بوده تا وقتي كه به شكل نتايج مدون مرتب كه با تجزيه تحليل اعداد مدارك مستدل شده است را در برگيرد.»

کلا ً هر دانشجويي به ويژه در مقاطع كارشناسي ارشد دكتري، براي خاتمه‌ تحصيلات خود ضروری است اثري تحقيقي را تهيه ارايه نمايد. اين اثر در واقع عصاره و چكيده‌ فعالی ت‌هاي روش ي و پژوهشي او محسوب مي‌شود. پايان‌نامـه به معناي تأييدي براي تلاش ‌هاي يك دانشجو است و نشانگر فعالی ت‌هاي منسجم او به حساب مي‌آيد كه با راهنمايي استادان راهنما مشاور آنرا به پايان مي‌رساند. نبايد پايان‌نامـه شبیه همه‌ درس‌هاي ديگر تلقي شود ارزش نمره‌ آن مورد توجه باشد، بلكه اهمیت آن در قدرت خلق انديشه و راه حل دانشجو بايد مورد توجه قرار گيرد. تعدادي از صاحب‌نظران دو کلمه ‌ي پايان‌نامـه رساله (Theses & Dissertation) را به كار مي‌برند.

پايان‌نامـه مظهر توان علمي و اخلاق حرفه‌اي يك دانشجو است.

جايگاه و اهميت پايان‌نامـه

پايان‌نامـه اولين نمود قدرت تحقيقاتي و استنباطي دانشجو در فرآيند تحصيلات است. به عبارتي ديگر دانشجو با گذشتن از وهله ‌ جمع‌آوري اطلاعات (Data Gathering) و ورود در وهله ‌ي اطلاعات‌يابي (Data Finding) توان آن را يافته است تا دانسته‌هاي فراهم آمده در طول ايام تحصيل را در يك فضاي واقعي، به بوته‌ آزمون بگذارد. اين نكته در رابطه با علم مديريت از ارزش خاصي برخوردار است. زيرا آخرين دستاورد نظري اين علم، يعني نظريه‌ي اقتضايي (Contingency) از ادعاي نظريه‌پردازان اوليه‌ اين علم كه مدعي ارايه‌ اصول (Principles) و قوانين جهان شمول (Universal Law) بودند دور شده است و درستي عملكرد مديران به درك شرايط مشروط شده است. چنين مقوله‌اي ريشه در نظريه‌هاي فلسفي مانند كثرت‌گرايي (Pluralism)، نسبيت (Relativism)، علم تفسير (Hermeneutic)، عدم قطعيت (Uncertainty)، ابطال‌پذيري (Falsifiable)… دارد. لذا دانشجويان در چنين فضايي از عدم يقين و قطعيت، مجبورند همه‌ نظريه‌ها را فقط به عنوان يك فرضيه (Hypothesis) تلقي كنند. پس توجه به اصول در قلمرو علم مديريت مشروط به اين است كه همه‌ي نظريه‌ها تكنيك‌ها فنون را در بوته‌ عمل، آزمون كنند و به تعبير زیاد دیده شده «جهان ي بيانديشيد و محلي عمل كنيد» جامه‌ عمل بپوشند. تحقق چنين هدفي در گرو آزمون نظريه‌هاي جهان ي در شرايط بومي است.

اهداف نگارش پايان‌نامـه

براي تشريح هدف از نگارش پايان‌نامـه و رساله نويسي نظريه‌هاي مختلفي ابراز شده است. بعضي انجام پايان‌نامـه را صرفاً يك كار پژوهشي و تحقيقي (Scholarly Work) مي‌دانند عده‌اي آن را شايستگي پژوهشي (Research Competence) مي‌نامند و پاره‌اي آن را مشاركت در دانش (Contribution to Knowledge) بشري به حساب مي‌آورند. شايد در افقي وسيع تمام جانبه اين مفاهيم مورد نظر باشد و بر حسب رشته‌ها ارزش دانش کده ‌ها با تفاوت كنند. پايان‌نامـه و رساله بايد ذهن دانشجو را در مسير تبيين حل موارد به حركت درآورده او را جهت آينده‌اي خوب آماده سازد. (اما منظور اين نيست كه پايان‌نامـه ‌ها صرفاً بايد موارد كاربردي را مد نظر داشته باشند موارد نظري را مورد تذکر قرار ندهند.)

در فرآيند پايان‌نامـه نويسي آماده كردن طرح تحقيق(پروپوزال)، گام مهمي در طرح پيشنهادي تحقيق است. طرح تحقيق مانند نقشه اوليه‌اي است كه مهندسان پيش از شروع كار ساختمان‌سازي، تهيه مي‌كنند. لذا دانشجو در طرح تحقيق بايد تصويري كلي از آن چه را كه دنبال مي‌كند نشان دهد. در يك برخورد كلي ي كه دانشجو طرح تحقيق را آماده مي‌كند بايد به سؤالات زير جواب گويد:

آيا اين موضوع و مسئله ارزش بررسي تحقيقي را دارد؟

آيا من توانايي انجام تحقيق درمورد ‌ اين مسئله را دارم؟

آيا ميل علاقه‌اي به تحقيق در اين رابطه دارم؟

معيارهايي جهت انتخاب مورد پايان‌نامـه

موضوعات كاربردي و نظري فراوان‌اند. ارزش هر موضوعي مي‌تواند بر مبناي هدفي كه دنبال مي‌شود مورد قضاوت قرار گيرد. ولی اينكه آيا اين مساله خوب است نه به كاربرد دستاوردهاي تحقيق در جامعه سهم آن در حل پاره‌اي از مشكلات موجود بستگي دارد. بهتر است موارد پايان‌نامـه در رابطه با موارد و مشكلات موجودي باشد كه در حوزه‌هاي تخصصي وجود دارد.

آنچه به گزینش مسئله‌ي تحقيق بايد مورد توجه باشد عبارتند از:

نياز جامعه را در نظر داشته باشد.

دانشجو توانايي را در نظر داشته باشد.

دانشجو با مورد آشنايي داشته در رابطه با آن تجاربي داشته باشد.

مورد علاقه‌ دانشجو باشد. (گاه دانشجو مجبور مي‌شود موضوعي را انتخاب كند كه تمايل چنداني به تحقيق در مورد ‌ي آن ندارد و اين امر، كيفيت كار او را متأثر مي‌سازد.) گاه دانشجو به مورد علاقمند بوده ولی به خاطر عدم تبيين دقيق آن و عدم پيش‌بيني‌هاي ضروری در تهيه‌ اسناد مدارك، در آغاز يا در حين فرآيند تحقيق متذکر مي‌شود كه توان آن را ندارد.

دانشجو بايد جهت تهيه اطلاعات از همکاری دستگاه‌هاي ذيربط مطمئن باشد قبل از شروع، تضمين‌هاي كافي دريافت كرده و بررسي كند كه اطلاعات مورد نياز او قابل دستيابي يا محرمانه طبقه‌بندي شده است يا…

دانشجو بتواند استاد راهنمايي شايسته را در رابطه با مورد پيدا كند.

دانشجو بايد تذکر داشته باشد كه گزینش استاد راهنماي موردنظر متقاعد كردن او جهت پذيرش سرپرستي پايان‌نامـه ، وظيفه‌ اوست. در اينكه آيا اول بايد استاد راهنما انتخاب شود پس موضوع رساله به تصويب كميته گروه روش ي برسد، يا بر عكس، به طور هم‌زمان، بستگي به خط مشي گروه راهنمای ي دارد، گاه اتفاق مي‌افتاد كه موضوعي بوسیله دانشجو گزینش شده اما استاد راهنمايي براي آن پيدا نشده و به ناچار دانشجو بعد از انقضاي مدت، بايد دوباره موضوعي ديگر را گزینش كند.

موضوع انتخاب ي بايد با رشته‌ تحصيلي دانشجو مرتبط باشد. استاد راهنما و كميته‌ تحصيلات تكميلي موظفند با بررسي‌هاي قبلي افق روشني را براي انتخاب مورد فرا راه دانشجويان قرار دهند. رابطه اعضاي گروه آموزش ي با پيشرفت‌هاي علمي در سطح كشور جهان سازمان‌هاي علمي، پژوهشي و كاربردي مي‌تواند در اين زمينه موثر باشد. بسياري از سازمان‌هاي علمي پژوهشي علاقمندند فهرستي از زمينه‌هاي مورد علاقه‌ را در اختيار دانشگاه ‌ها گروه‌هاي آموزش ي قرار دهند تا به انتخاب موضوع پايان‌نامـه بوسیله دانشجويان مورد توجه قرار گيرد.

آفت‌زدگي فرآيند پايان‌نامـه نويسي در ايران

شواهد بيانگر آن است كه فرآيند پايان‌نامـه نويسي در اكثر گروه‌هاي آموزش ي دانش کده ‌هاي ايران دچار بحران‌هاي كيفي شده ضروري است هر كسي به ميزان نقشي كه در اين باره دارد به سهم در كاهش آن گامي بردارد. اين بحران‌ها عبارتند از:

پذيرش بيش از میزان مسئوليت راهنمايي مشاوره‌ پايان‌نامـه توسط استادان. (به دلايلي چون بالا بودن تعداد دانشجويان، وضع معيشتي نا‌مناسب استادان، پذيرش رساله بيشتر به عنوان نشانه‌ برتري مقبوليت استاد نسبت به همكاران، حرص، وضعيت ویِژگزینشه تخصصي استاد، كمبود استادان آشنا با امر تحقيق، اخلاقيات ويژه استاد،….)

عدم اختصاص لازم جهت راهنمايي و ارائه‌ مشاوره از طرف استادان به دانشجويان (به دلايلي چون ميزان ساعات زياد تدريس، جدي نگرفتن امر پايان‌نامـه نويسي، عدم آشنايي استادان با مباني تحقيق در نتيجه عدم حساسيت آن‌ها به بسياري از قواعد تحقيق، نبود مكان مناسب براي گفتگو بحث با دانشجويان.)

ناآشنايي اكثر اعضاي شوراها و كميته‌هاي تحصيلات تكميلي با مباني تكنيك‌هايروش تحقيق.

اين عدم آشنايي به دو شكل زير جلوه‌گر مي‌شود:

الف: وارد كردن ايرادهاي غيرعلمي روش شناختي بر طرح‌هاي تحقيق كه از سوي دانشجويان جهت تصويب ارايه مي‌شود.

ب: تصويب بي‌جا برخي از طرح‌هاي تحقيق كه ابتدايي‌ترين اصولآموزش تحقيق در آن رعايت نشده است.

فقدان مكانيزمي كه نحوه‌ همموزیک ي تدريجي در طي مراحل تحقيق را بين استادان مشاور و راهنما فراهم آورد.

(گاه مشاهده مي‌شود كه نبود ذهنيت مشترك و تفاهم اخلاقي بين استادان راهنما و مشاورين، مدت‌ها دانشجويان را سرگردان ساخته در مراحل پاياني تحقيق يكي از استادان مذكور با آنچه كه دانشجو از ابتدا انجام داده مخالفت مي‌كند.)

نبود يك ديدگاه معین در بين دانشجويان در ميزان چگونگي انتظار آنان از نقش استاد راهنما و مشاورين در فرآيند تحقيق و بالعكس.

كليشه‌اي شدن قالب‌هاي ذهني بعضي از استادان در امر تحقيق (برخي از استادان به علت آشنايي با يك روش يا يك آزمون آماري ویِژگزینشه همه‌ موضوعات همه‌ فرضيه‌ها را در آن قالب ویِژگزینشه مي‌گنجانند. لذا مشاهده مي‌شود تمامي دانشجوياني كه به راهنمايي استاد مذكور رساله گذرانيده‌اند گويي كپي‌سازي كرده‌اند.)

بحران اندازه ‌گرايي و بالا بودن تعداد صفحات بدون حساسيت به كيفيت (جلوه‌هايي از اين بحران خود را در بي‌ربط بودن بخش‌هايي از ادبيات تحقيق پايان‌نامـه با موضوع مسئله‌ اصلي تحقيق، يك رويه تكثير كردن به تقليد غربيان در عين‌گراني و وارداتي بودن كاغذ در كشور، استفاده از حروف درشت جهت تايپ… نشان مي‌دهد.)

غيراستاندارد بودن معيارهاي ارزيابي پايان‌نامـه ‌ها (شيوه‌هاي متنوع و سليقه‌اي نمره دادن در جلسات دفاع گواه روشني بر اين امر است.)

تكراري شدن موضوع اكثر رساله‌ها محدود شدن آن‌ها به بررسي «نقش‌ها» و «رابطه‌ها»…

(اگر تدبيري شود كه هر دانشجو موظف باشد قبل از انتخاب موضوع با مراجعه به يك سايت يا يك بانك اطلاعاتي مانند مركز مدارك اطلاعات علمي ايران، تأييديه‌اي را دال بر نو بودن مورد خود اخذ كند يا روشن شود كه چند نفر ديگر هم‌زمان مشغول تحقيق بر موضوع‌هاي مشابه هستند . خيلي از موضوع‌هاي تكراري كاسته مي‌شود. اين بانك مي‌تواند با همکاری مشترك كتابخانه‌ دانشكده‌هاي مختلف به طور ماهیانه ليست آخرين طرح‌هاي تحقيق مصوب در دانشكده‌ها را در اختيار داشته باشد.)

عدم همکاری سازمان‌ها با دانشکده ‌ها دانشجويان براي انجام تحقيق.

(اين امر به دلايلي چون هراس، بي‌اعتمادي، پرهيز از دردسرهاي دانشجويي در محيط كار، تلقي سياسي از اطلاعات موجود در سازمان…. صورت مي‌پذيرد.)

داير شدن مراكز مؤسساتي كه پايان‌نامـه نويسي مي‌كنند.

استفاده‌ بي‌رويه از «نظرسنجي» و كاربردهاي بي‌مورد سوال نامـه براي جمع‌آوري داده‌ها (اطلاعات) در تحقيقات.

سخني با دوست ها دانشجو

هر دانشجوي ايراني به عنوان يك آدم روشن‌بين كه در مساوی سرنوشت اجتماعي خود و ديگـران حس مسئوليت مي‌كند، احتمـا لاً شما نیز بارها از خود پرسيده‌ايد: چرا برخي از كشورها اين تمام گسترش يافته‌اند، اما ما اين‌گونه مانده‌ايم و چگونه شد كه ما اين‌گونه شديم؟

بايد دانست كه پايان‌نامـه با ارزش ي كه جهت آن بیان شد يكي از فعالی ت‌هايي است كه مي‌تواند سهمي در كاهش بحران‌هاي اجتماعي داشته باشد. لذا بايسته شايسته است كه به پايان‌نامـه به عنوان تكليفي صرفاً دانشکده ي نگاه نشود و آن را مانند تجويز داروي پزشكي بدانيم كه براي بهبود بازبینی بخشي از بيماري‌هاي اجتماعي و سازماني بیان كرده است.

مطلب پیشنهادی

افزایش لایک ایرانی اینستاگرام

افزایش لایک ایرانی اینستاگرام -اگر به فکر افزایش لایک ایرانی اینستاگرام با کمترین قیمت و بهترین …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *